Waarnemingsstoornissen en de inrichting van (beleef)gangen

 Ik krijg regelmatig vragen over de inrichting van de gangen in woonzorglocaties voor mensen met dementie.

Om de inrichting van een woonomgeving en dus ook de gangen goed aan te sluiten bij de belevingswereld van mensen met dementie moet je kennis hebben van waarnemingsstoornissen, prikkelverwerking, over de consequenties van verminderde mobiliteit en je moet er ook opletten dat de inrichting er niet voor zorgt dat bewoners een grotere kans op vallen hebben.

In deze blog ga ik uit leggen wat waarnemingsstoornissen zijn en hoe je daar rekening mee kunt houden bij de inrichting van de (beleef)gangen

 Wat zijn waarnemingsstoornissen?

Oudere mensen krijgen op een gegeven moment problemen met hun visus door staar, macula degeneratie of andere oogaandoeningen en dit heeft een negatief effect op hun gezichtsscherpte. Bij mensen met dementie komen er door de hersenbeschadigingen ook nog waarnemingsstoornissen bij. Ook al is hun visus misschien nog redelijk goed, toch zullen ze veel dingen niet meer zien oftewel kunnen waarnemen. Waarnemen van de omgeving om je heen is een samenwerking tussen de ogen en het brein.

 Kijken doe je met je ogen maar je brein geeft er betekenis aan!

Mensen met waarnemingsstoornissen zullen moeite hebben met

  • Het herkennen van mensen of voorwerpen,
  • Met de oriëntatie; herkennen waar ze zijn en het terugvinden van hun appartement of gemeenschappelijke woonkamer,
  • Met het zien van statische prikkels. Statische prikkels zijn niet bewegende of geluidloze prikkels.

Mensen met dementie hebben moeite met het waarnemen van statische prikkels. In ruimtes waar vooral statische prikkels zijn, zal men op zoek gaan naar een sterkere prikkel. Een sterkere prikkel kan bijvoorbeeld een raam zijn waar veel licht door komt. Of een plek waar veel dynamiek is zoals bij deuren (liften!) waar veel mensen in- en uitlopen. Het feit dat mensen met dementie veel bij uitgangen of liften zijn is niet altijd omdat ze weg willen maar omdat hier het meeste te beleven valt! Mensen met waarnemingsstoornissen hebben dynamische prikkels nodig om op te kunnen merken. Dynamische prikkels zijn prikkels met geuren, geluiden en alles wat beweegt.

Dynamische prikkels die de hele dag door gaan worden op een gegeven moment statische prikkels!

Hoe kun je er voor zorgen dat er in de woonomgeving voldoende dynamische prikkels zijn?

Visueel:

Zorg dat er visueel iets te beleven valt door gebruik te maken van licht zoals bv een lavalamp, discobal, fluorescerend licht of door beweging zoals een mobiel hangend aan het plafond. Bij waarnemingsstoornissen is voldoende verlichting erg belangrijk, bewoners zullen vaak op zoek gaan naar de meest verlichte plek, zeker wanneer de ruimtes niet goed verlicht zijn.

Auditief;

Dit kan door in een beleefhoek gebruik te maken van muziekinstrumenten of spelmateriaal met geluid. Ook kan door gebruik te maken van sensoren de muziek pas aan gaan wanneer de bewoner in de buurt is. Het is belangrijk om je te realiseren dat dynamische prikkels die de hele dag door gaan op een gegeven moment statische prikkels worden!

Tactiel;

Zorg dat er bij beleefplekken ook iets te doen valt. Dit kan variëren van (laden)kastjes die open en dicht kunnen en waar bepaalde voorwerpen van verschillende structuren in zitten of de aanwezigheid van kussens of knuffels van verschillende stoffen, vullingen en variërend in gewicht.

Het gebruik van afbeeldingen;

In gangen wordt vaak gebruik gemaakt van grote afbeeldingen van dorpsgezichten of natuurbeelden. De kans dat mensen met dementie deze afbeeldingen nog in z’n geheel zullen kunnen waarnemen is erg klein. Om een grote afbeelding goed te kunnen zien moet je de afbeelding scannen. Gezonde hersenen doen dit razendsnel en zullen er een betekenis aan kunnen geven, beschadigde hersenen zullen moeite hebben om van al deze scans 1 plaatje te maken en zullen de afbeelding gefragmenteerd waarnemen. Ze zullen er ook geen betekenis aan kunnen geven. Mensen met dementie zullen misschien kleine details (bv een poes of iemand op de fiets) wel herkennen en hier waarschijnlijk ook plezier aan beleven.

Vragen over het interieur van uw woonzorglocatie? U kunt mij inschakelen voor het afnemen van een woonscan, voor een interieuradvies en/of ontwerp. Ook verzorg ik trainingen over wonen en dementie.